Fair practice staat hoog op de agenda in de cultuursector, maar de vertaling naar de dagelijkse praktijk verloopt moeizaam. Zeker op lokaal niveau blijft de vraag wat dat concreet vraagt van gemeenten, instellingen en makers. In opdracht van gemeente Zeist onderzochten we hoe de Fair Practice Code wordt beleefd en toegepast binnen het culturele veld van de gemeente, en welke rol de gemeente kan spelen om de transitie te versnellen.
De gemeente Zeist wil eerlijke en duurzame arbeidspraktijken in de culturele sector bevorderen. De Fair Practice Code is daarvoor een belangrijk uitgangspunt, maar het was nog onduidelijk hoe deze code in de praktijk wordt ervaren en toegepast door instellingen en makers in de gemeente. De vraag aan ons was om dit in beeld te brengen en te onderzoeken welke rol de gemeente kan spelen om de transitie naar fair practice te versnellen.
We voerden diepgaande interviews met een brede groep uit het culturele veld in Zeist: zelfstandige makers, kleine en grotere instellingen, verspreid over sectoren als kunst, muziek, podia, media en festivals. In deze gesprekken onderzochten we hoe zij de Fair Practice Code ervaren, waar ze tegenaan lopen en wat ze nodig hebben om er meer werk van te maken. Daarnaast bouwden we voort op inzichten uit onze eerdere onderzoeken rondom de code. De motivatie om fair te werken bleek volop aanwezig. De knelpunten zitten vooral in de uitvoerbaarheid: de code voelt groot en abstract, en zeker kleinere organisaties weten niet waar te beginnen. De aandacht ligt vooral bij fair pay, waardoor thema’s als professionele ontwikkeling en gezond en veilig werken achterblijven. ZZP’ers voelen zich in samenwerkingen vaak de onderliggende partij met weinig ruimte om eerlijke voorwaarden te bespreken. Op systeemniveau speelt mee dat het subsidielandschap sterk stuurt op artistieke output en minder op duurzame bedrijfsvoering. Een ander belangrijk inzicht is de samenhang tussen fair practice en diversiteit. Wanneer eerlijke beloning ontbreekt, wordt de sector ontoegankelijk voor mensen zonder financieel vangnet. Dat belemmert de instroom van nieuw en divers talent. Tot slot wordt de gemeente niet ervaren als ketenpartner. Het contact wordt vooral gezien als financieel en verantwoordingsgericht, waardoor de gedeelde verantwoordelijkheid voor fair practice beperkt blijft.
Op basis van deze inzichten formuleerden we aanbevelingen voor de rol die de gemeente kan spelen. De kern: meer geld alleen lost het vraagstuk niet op, zonder systeeminterventies leidt extra financiering vooral tot meer productie. We adviseerden de gemeente om binnen subsidies duidelijkheid te bieden over fair practice, praktische ondersteuning te organiseren en kennisdeling te faciliteren via tools en Fair Practice Labs. Daarnaast adviseerden we de gemeente om een verbindende rol te pakken door partijen samen te brengen en het gesprek over fair practice structureel te voeren.
We vertaalden de inzichten en aanbevelingen uit ons onderzoeksrapport naar een visuele samenvatting met een introductie van de Fair Practice Code. Zo zijn de resultaten makkelijk te delen en bespreekbaar te maken binnen de gemeente en het culturele veld.
Het onderzoek geeft de gemeente Zeist een helder beeld van wat er speelt en welke stappen zij kan zetten. Ook de gemeenteraad heeft interesse getoond in het thema, en er wordt verkend hoe zij verder kan worden meegenomen in het vraagstuk. Zo wordt fair practice een gedeelde verantwoordelijkheid waarin ook de gemeente een actieve rol pakt.
"Het onderzoek heeft kwalitatieve inzichten opgeleverd, deels herkenbaar en deels nieuw, waar wij als gemeente zeker verder mee kunnen." — Gemeente Zeist
